Patates Torba Torbası Yöntemi: Balkonunuzda Toprak Altında

Balkonumda ilk patatesi ektiğimde, açıkçası pek de umutlu değildim. "Patates tarlada yetişir, bu kadar küçük yerde ne olacak ki?" diye düşünüyordum. Üç ay sonra torbayı bir muşambanın üzerine devirdiğimde çıkan yumru yığınına bakıp epey şaşırdığımı hatırlıyorum. O günden beri her yıl en az iki torba patates ekiyorum ve balkon bahçeciliğine yeni başlayan herkese ilk denemelerinden birinin patates olmasını öneriyorum. Sebebi basit: patates torba yöntemi yetiştirilmesi hem çok az yer kaplıyor, hem de toprağın altında olup bitenleri merak etmenin verdiği o hasat heyecanı başka hiçbir bitkide yok.

Neden Torba? Saksıdan Farkı Ne?

Patatesin garip bir huyu var: gövdesini toprakla örttükçe, örtülen kısımdan yeni kökler ve yeni yumrular çıkarıyor. Yani bitkiye ne kadar derinlik verirseniz, o kadar çok patates alıyorsunuz. Klasik bir saksıda toprağı baştan doldurursunuz ve bu avantajı kullanamazsınız. Torbada ise toprağı kademeli ekleyerek bitkiyi resmen "yukarı doğru büyütüyorsunuz".

Torbanın diğer artıları da var:

• Kumaş torbalar yandan hava aldığı için kökler boğulmuyor, fazla su rahatça süzülüyor.
• Boş torbayı katlayıp bir çekmeceye koyabiliyorsunuz; kışın balkonda yer işgal etmiyor.
• Hasat için kazmak yok, torbayı deviriyorsunuz, hepsi bu.
• Hafif oldukları için güneşi takip ederek gün içinde yerini değiştirebiliyorsunuz.

Bez torba bulamazsanız, büyük boy bir plastik çuvala veya 40 litrelik boş toprak poşetine altından ve alt yanlardan bol delik açarak da başlayabilirsiniz. Sınırlı bütçeyle balkon bahçesi kurmayı anlattığım yazıdaki mantık burada da geçerli: önemli olan malzemenin markası değil, drenajın çalışması.

Torba boyu ne olmalı?

Benim tercihim 40 litre. Daha büyüğü doldurunca taşınamayacak kadar ağır oluyor, balkon zeminine de yük biniyor.

Tohumluk Patatesi Hazırlamak

Marketten aldığınız patatesler çoğu zaman filizlenmeyi geciktiren işlemlerden geçiyor. İlk yıl bunu bilmediğim için markette unuttuğum, gözleri patlamış patatesleri ektim ve şans eseri tuttu. Ama garantiye almak isterseniz, fide satılan yerlerden tohumluk patates alın.

Ekimden yaklaşık üç hafta önce patatesleri tek sıra halinde bir yumurta kolisine veya tepsiye dizin. Gözlerin çok olduğu taraf yukarı baksın. Serin, aydınlık ama doğrudan güneş almayan bir yere koyun; benim mutfak penceremin kenarı bu iş için ideal. Amaç uzun beyaz sürgünler değil, 1-2 santimlik kısa, yeşilimsi mor filizler elde etmek. Uzun ve solgun filizler taşırken kırılıyor.

Yumru yumruk büyüklüğündeyse bütün ekin. Daha iri ise, her parçada en az iki göz kalacak şekilde bıçakla kesip kesik yüzeyleri bir gün havada kurutun. Islak kesik yüzey toprakta çürüme riski taşıyor.

Ekim ve Toprak Ekleme Adımları

1. Torbanın kenarlarını dışa doğru katlayarak 15-20 cm yüksekliğe indirin. Böylece dibe güneş ve hava girer.
2. Alta 10-12 cm harç doldurun. Ben yarı yarıya torba toprağı ve elenmiş kompost kullanıyorum; saksı toprağı seçimini anlattığım yazıdaki hafif ve gözenekli karışım mantığı burada da işe yarıyor.
3. Yumruları filizler yukarı bakacak şekilde yerleştirin, aralarında en az bir avuç mesafe olsun.
4. Üzerine 5-8 cm toprak örtün ve nemlenene kadar sulayın.
5. Yeşil sürgünler 15-20 cm boya ulaştığında, torbanın katını biraz açıp yaprakların sadece uç kısmı görünecek kadar toprak ekleyin. Buna "boğaz doldurma" deniyor.
6. Bu işlemi torba ağzına kadar dolana dek 2-3 kez tekrarlayın.

Boğaz doldurmayı ihmal ederseniz, yüzeye yakın kalan yumrular güneş görüp yeşerir. Yeşermiş patates yenmez, bunu baştan bilin ve toprağı esirgemeyin.

Bakım: Su, Güneş ve Gübre

Patates en az 5-6 saat doğrudan güneş ister. Güney veya batı cephesi ideal. Balkonunuzun ışık durumundan emin değilseniz, gün boyunca gölgenin nasıl gezdiğini bir hafta gözlemleyin.

Sulama konusunda patates iki uca da hassas. Toprağın tamamen kuruması yumruların içinde boşluk ve çatlak yapıyor, sürekli çamur gibi tutmak ise çürütüyor. Parmağınızı 3-4 cm daldırın, kuru hissediyorsanız sulayın. Sıcak yaz günlerinde bu neredeyse her gün oluyor.

Gübre için:

• Çiçeklenme başlayana kadar dengeli bir organik gübre yeterli.
• Yumru bağlamaya başlayınca potasyum ağırlıklı bir gübreye geçin; azotu fazla verirseniz kocaman yapraklar, minicik patatesler alırsınız.
• Mutfak atığından yaptığınız komposttan iki haftada bir bir avuç serpmek de gayet iyi sonuç veriyor.

Zararlı olarak en çok yaprak biti görüyorum. Erken fark ederseniz basınçlı suyla yıkamak veya sabunlu su çözüyor. Yapraklarda kahverengi lekeler ve hızlı kararma varsa mildiyö olabilir; havalandırma için torbaları birbirinden ayırmak en iyi önlem.

Hasat: En Keyifli Kısım

İki tür hasat var. Çiçekler açtıktan birkaç hafta sonra elinizi kenardan daldırıp birkaç taze, ince kabuklu patates alabilirsiniz