Hareket Ettirilebilir Bahçe Sistemleri

Balkonum 4 metrekare. İlk yıl yerine tek sıra saksı dizmiş, "işte bahçem" diye sevinmiştim. Sonra domates fideleri büyüdü, fesleğen çoğaldı, biberler geldi ve bir anda yürüyecek yer kalmadı. O yaz öğrendiğim şey şu oldu: balkonda asıl kıtlık zemin alanında, oysa yukarı doğru bir sürü boş hava var. Rafları, askıları ve tekerlekli kasaları devreye soktuğumda aynı balkonda bitki sayım neredeyse üçe katlandı. Aşağıda o süreçte denediklerimi, işe yarayanları ve düştüğüm çukurları anlatıyorum.

Neden dikeyde ve tekerlek üstünde büyütmek işe yarıyor?

Bir saksı yere konduğunda sadece kendi tabanı kadar yer kaplar ama etrafında kullanılmayan 40-50 santim yükseklik bırakır. Üç katlı bir rafla aynı zemin izine üç saksı sığdırıyorsunuz. Askılar ise hiç zemin harcamıyor; korkuluğun dış tarafına, tavana ya da duvara yükü bindiriyor.

Hareket ettirilebilirlik ise bambaşka bir konu. Balkonlarda güneş gün içinde geziniyor; benim balkonda sabah sol köşe, öğleden sonra sağ duvar aydınlanıyor. Tekerlekli bir kasayı gün içinde yarım metre kaydırmak, o bitkiye günde fazladan bir-iki saat ışık demek. Işığın bitki için ne kadar belirleyici olduğunu, balkon yönü ve ışık ihtiyacını anlattığım yazıda daha detaylı konuşmuştum; mobil sistemlerin en büyük faydası tam olarak bu ışık açığını kapatması.

• Gün içinde güneşi takip edebiliyorsunuz.
• Fırtına, dolu ya da ilk ayaz haberinde saksıları içeri çekmek dakikalar sürüyor.
• Balkon temizliği eziyet olmaktan çıkıyor; kasayı itiyor, altını süpürüyorsunuz.
• Yaprak biti gibi bir sorun çıktığında hasta bitkiyi ötekilerden fiziken ayırabiliyorsunuz.

Raf sistemleri: yükseklik seçimi her şeyi belirliyor

İlk aldığım raf metal, dört katlı ve çok şıktı. Ama katlar arası mesafe 25 santimdi. Fesleğen ve maydanoz idare etti, domates ikinci ayda üst rafa kafa attı. Şu an kullandığım düzen üç katlı ve üst iki kat arası 45 santim.

Raf alırken kontrol ettiğim şeyler

• Katlar arası boşluk: baharat otları için 25-30 cm yeter, sebze için en az 40 cm.
• Delikli ya da ızgaralı taban: Su alt rafa damlarken bekliyorsa küf ve pas kaçınılmaz. Ben her katın altına birer geniş damlalık tabak koyuyorum.
• Ağırlık: Islak toprak ağırdır. 10 litrelik dolu bir saksı 12-13 kiloya kadar çıkabiliyor; ince tel raflar bunu taşımıyor.
• Malzeme: Ahşap sıcak durur ama yılda bir yağlamak gerekiyor. Toz boyalı metal daha az bakım istiyor.

Bir de gölge meselesi var: üst raf, alt rafı gölgeler. Ben bunu sorun olarak değil fırsat olarak kullanıyorum. Güneş isteyen biber, kekik, biberiye üstte; yarı gölgeye razı olan marul, roka, maydanoz, nane altta. Alt rafı boş bırakmak yerine oraya gölge sevenleri koymak, aynı raftan iki farklı iklim çıkarmak gibi.

Askı sistemleri: yükü doğru yere bindirmek

Askılar en çok yer kazandıran ama en çok dikkat isteyen kısım. Korkuluk dışına astığınız her saksı, aşağıda yürüyen insanların üstünde duruyor demek. Ben dış tarafa artık sadece hafif ve sarkan bitkileri, o da çift kilitli metal kancalarla asıyorum. Ağır olan her şey balkonun içine bakıyor.

İnternette "mobil bahçe çiçek raf askı" diye aradığımda karşıma çıkan ürünlerin çoğu dekoratif; taşıma kapasitesi yazmıyor. Bir kere plastik bir korkuluk aparatı sulamadan sonra ağırlaşan saksıyla birlikte eğilmişti, o günden beri yükü elimle test etmeden hiçbir şeyi yükseğe asmıyorum.

Askıda işe yarayan bitkiler

• Sarkan çilek — meyveleri toprağa değmediği için daha az çürüyor.
• Cherry domates çeşitleri (bol sulama gerektirir, unutmayın).
• Nane ve kekik — kökleri yayıldığı için yerdeki saksılara zaten sızıyorlar.
• Sarkan begonya, sardunya, hasır otu gibi süs bitkileri.

Askıdaki saksılar rüzgâra ve sıcağa daha açık, bu yüzden çok daha hızlı kuruyor. Yaz ortasında yerdeki saksıyı iki günde bir sularken askıdakileri her gün kontrol ediyorum. Sulama alışkanlığını oturtmadan askı sayısını artırmak, kaybettiğiniz fide sayısını da artırır.

Tekerlekli konteyner düzeni: benim kurduğum sistem

En sevdiğim çözüm, altına mobilya tekerleği vidalanmış tahta kasalar. Hazır satılanı da var ama ben eski meyve kasalarına dört tekerlek takarak yaptım; sınırlı bütçeyle balkon bahçesi kurmayı anlattığım yazıdaki mantığın aynısı. Kilit sistemli tekerlek seçmek önemli, yoksa balkon meyilliyse kasa kendi kendine geziyor.